15. júlí 2007 klukkan 18:06
Yst á Hornströndum heitir,
Hornbjarg og Kópatjörn,
Þeir vita það fyrir vestan,
þar verpir hvítur örn.
Svo yrkir ekki ómerkari maður en Jónas Hallgrímsson um ekki ómerkari stað en Hornbjarg. Á dagskrá þennan annan dag var sem sagt smá skokk um bjargið. Eftir morgunmat og nestissmurning var lagt upp frá vitanum. Úti var skýjað, hlýtt og smá gola eða með öðrum orðum, eðal gönguveður.
Við gengum af stað, skoðuðum bátaþvottastöðina í Blakkabás að ofan, virtum fyrir okkur undarlega steindrjóla sem bera nafnið Fjalir. Fjalirnar eru eins og þrjár ljósar spýtur sem standa aðeins frá bjarginu og vísa beint til himins, þær einhvern vegin passa bara ekki þarna. Við vorum náttúrulega löngu búin að boða komu okkar þarna í bjargið svo þessi heimsókn hefði ekki átt að koma fuglinum að óvörum….en við komum sko greinilega aftan af þeim því þeir voru ekki búnir að þrífa fyrir komu okkur. Ógeðsleg fýla stígur upp af bjargbrúninni og smýgur inn í nasirnar og tekur sér þar bólfestu, þvílík stækja. Það tíðkast greinilega ekki í fuglabyggðum að taka á móti gestum með ajax ilm í lofti. Tófan gaggaði og vonaðist eftir harðfiski en lét sér örugglega nægja einn fugl úr skítafýlubyggðinni þegar ekkert bólaði á fiskinum.
Við héldum áfram upp bjargið í gegnum almenningsskarð og sáum þá restina af bjarginu blasa við svo og Hornið sjálft sem Hornstrandirnar bera nafn sitt af. Það fyrsta sem mig langar til að segja ykkur frá er Harðviðrisgjá (prófið að segja það hratt fimm sinnum). Hún er mjög sérstök af því leyti að þar drýpur sagan af hverri klettasyllu. Niður þessa gjá fóru mennirnir í gamla daga þegar þeir voru að sækja fugl og egg í bjargið. Þarna upp kom Ragnar í Reykjafirði þegar hann var búin að klífa bjargið frá sjó og þarna niður töltir rebbi núna því þarna er gott að komast leiðar sinnar um allt bjargið. Harðviðrisgjá er líka nafn sem festist manni í minni, það ku víst vera tilkomið vegna þess að þegar kaldur norðanvindurinn skellur á annarri brún gjánnar kastast hann yfir á hina brúnina með miklum látum, það hljómar víst eins og verið sé að skjóta af fallbyssu. Það hékk spotti niður í gjánna sem notaður hafði verið fyrr á öldinni við bjargsig, það þorði enginn að prófa, mér var meira að segja bannað það. Kannski sem betur fer. Því annars hefði þetta kannski gerst?
Karl fór í bjargsig
þar fékk hann pungsig
þá varð hann eftir sig
og hún fór heim og lagði sig.
Eftir nokkra stund komum við að Kálfatindum. Þeir eru nú ekki beint frýnilegir að sjá þarna. Manni finnst þeir vera snarbrattir og mjókka upp, þannig að á toppinum væru bara nokkrir sentimetrar til að slaka á. Þeir eru svo sem ekkert neitt sérstaklega háir þessir tindar, teygja sig 534 metra upp í loftið, en sú hæð gerir þá samt sem áður af einum af hæðstu tindunum á þessu svæði. Það var því ekkert annað að gera en að spíta í lófana og tölta upp á Kálfatinda…hvaða samning skyldu beljurnar vera með þarna ég meina fyrst var það Kýrskarð og svo Kálfatindar…hvar skyldi nautið vera? Ég hefði haft meira gaman af því að klifra upp á Nautsdrjóla heldur en Kálfatind….ehehehe! Jæja áfram áfram, upp upp mín sál og allt mitt geð. Kálfatindar voru ekki erfiðir, þeir voru brattir en tóku mjög snöggt af. Ég lagðist á magann á brúninni og horfði 534 metra niður, beint niður í sjó, ég hefði orðið af döðlum ef ég hefði dottið þarna niður. En það var nú svo sem engin hætta á því. Við læddumst svo út á lítinn klett þarna við hliðina og tókum mynd af hópnum. Ég fékk smá skjálfta í annað hnéð þegar ég kom niður og sá hvar ég hafði fetað mig aftur á bak með myndavélina fyrir augunum, úffff þetta var kannski pínulítill leikur að lífinu. Alla vega svona eftir á. Við læddumst svo niður að Kálfinum og fetuðum áfram að næsta hjalla sem heitir Miðfell. Þegar á topp þess fjalls er komið sér maður Hornið blasa við. Við gengum eftir hryggnum ofan á Miðfelli, þarna endar fjallið snögglega eins og það hafi verið skorið með ostaskera. Þar var kjörin staður til myndatöku, standandi á klettanös aðeins með sjóinn og svo Hælavíkurbjarg í baksýn, þetta verður jólakortamyndin í ár.
Við gengum svo niður af Miðfelli og út á Hornið sjálft. Ég hef hugsað til þessa staðs frá því ég stóð á Hælavíkurbjargi í fyrra og horfði í átt að Horni og vonaði að þokunni myndi létta eitt augnablik svo ég gæti séð. Nú var ég hér komin á blessað Hornið sem ullaði á mig í fyrra, en nú var engin þoka. Útsýnið var magnað. Loftið var rafmagnað. Næsta stoppistöð var Grænland. Hafísinn rétt fyrir utan. Þetta var toppurinn á tilverunni. Eftir gott stopp á Horninu var göngunni haldið áfram og nú var gengið niður að Hornbæjunum. Ekki svo sem mikið um það að segja, nema að á útidyrahurðinni á öðru húsinu þarna í miðjunni á engu var búið að setja skilti sem á stóð: Engan ruslpóst, takk fyrir! Hahaha það þótti mér mjög fyndið. Svo var tölt í rólegheitum til baka í vitann. Dagsgangan taldi tæpa 20 kílómetra á tíu tímum með mörgum gónum og andköfum. Frábær dagur á frú Horni. Þessi vísa var samin og skrifuð í gestabókinni á Horni.
Í sætum sunnanvindi,
settumst við blíðviðrisgjá.
Við klöpp undir Kálfatindi,
kúrði sig refur þá.
Þegar í vitann kom beið okkar heit og nýlöguð kjötsúpa, sturtan góða og kókdósin sem ég burðaðist með mér daginn áður yfir kúnna. Um kvöldið upphófust miklar og heitar umræður um veru refsins í bjarginu þ.e. hvort það sé refnum að kenna að fuglinum hafi fækkaðí bjarginu. Skoðanir eru náttúrulega mjög skiptar á þessu, ummerkin sem ég sá á bjarginu þarna um daginn bentu mjög sterklega til þess að rebbi fari mjög reglulega í bjargið og nái sér í mat, hver annar ætti að skilja þessa eggjaskrun eftir út um allt. En það skýrir samt auðvitað ekki allt því fuglinn í Vestmannaeyjum er líka að hverfa og þar er enginn rebbi á ferðinni. Svo er það víst þannig að refurinn er elsta villta spendýrið hér á landi, hann var komin hingað löngu á undan okkar spendýrategund. Heimsskautarefurinn er svo í útrýmingarhættu á flestum stöðum í heiminum, það eru einungis tveir staðir í heiminum þar sem rebba er að fjölga og eru Hornstrandir annar þeirra staða. Ég las í gegnum lagabókstaf í leit að ástæðu þess að ákveðið var að gera Hornstrandir að friðlandi þar segir svo sem ekkert sérstaklega um refinn, þar segir að á Hornströndum sé friðland, svo varðveita megi óspillta náttúru þeirra. En hvort refurinn er hluti af þessari óspilltu náttúru er spurning sem verður að svara fyrr eða síðar. Þið hafið kannski lesið það út úr því sem ég er búin að skrifa að ég er ekkert sérstaklega hrifin af rebba, mér finnst að það eigi að halda fjölda hans í skefjum, alls ekki útrýma honum. Mér þykir það mjög sorglegt að í eyjunni minni úti á Breiðafirði sé miklu, miklu meira af fugli heldur en í Hornbjargi einu stærsta fuglabjargi í Evrópu. En það er ekki í mínum verkahring að troða skoðun minni á ykkur hin, ég er á því að aðeins þeir sem búa á þessum afskekktu stöðum frá ári til árs (á sumrin) séu þeir einu sem hafa rétt á því að taka þessa ákvörðun, ekki einhver fræðingur í Reykjavík sem hefur komið örsjaldan á staðinn og hana nú. Núna skal ég lofa að tala ekki meira um rebba.
Eftir þessar heitu umræður fórum við í skoðunarferð um vitann með staðarhaldara sem heitir Ævar. Það var mjög skemmtilegt og fróðlegt að ganga þarna um vitann með honum enda sérstaklega skemmtilegur og hnyttinn maður. Hann sagði okkur frá að vitinn hefði verið byggður árið 1930, í miðri vitavæðingu landsins. Hann notaði samlíkingu við Kárahnjúka en sagði jafnframt að vitavæðingin hafi náð til allra landshluta, ekki bara á austurlands eins og Kárahnjúkar núna. Vitinn var steyptur upp á einu sumri, með fyrstu steypuhrærivél sem kom á þennan landshluta. Veggirnir eru hvorki meira né minna en 25 sentimetra þykkir, spáið í því, allt steypt með einni hrærivél. Til að byrja með var vitinn gasknúinn sem þýddi mikla vinnu fyrir vitavörðinn því þá varð alltaf að vera að fylgjast með vindátt til að rétt jafnvægi héldist á loftinu inni í vitahúsinu. Vitinn stendur í tuttugu metra hæð yfir sjávarmáli, svo er turninn sjálfur rúmir tíu metrar svo peran endurkastar ljósinu í tæplega 31 metra hæð. Árið 1960 var búin til lítil vatnsvirkjun sem notuð var til að knýja vitann, þá var hann orðin rafknúinn. Árið 1995 var vitinn síðan rafvæddur með sólar og vindorku og er nú alsjálfvirkur, það sama ár fór síðasti vitavörðurinn úr Hornbjargsvita. Engin er því á þessu svæði nema bara rétt yfir sumartímann. Ævar sagði okkur svo ýmsar sögur af fólkinu sem sinnti starfi vitavarðar. Nokkuð ljóst er að þetta var ekki neitt draumastarf. Ég fann þennan kafla á netinu en hann skrifar Jóhann Pétursson en hann var vitavörður á Hornbjargi í 24 ár, svona lýsir hann vistinni.
„Ég þekki orðið veturinn lángan og stórhríðarsaman, þekki innilokunarkenndina, einangrunina, þekki hvernig skap manns getur þrúgast og þanist og eitrast tímum saman undir löngum nóttum og enn lengri stórhríðarveðrum, hvernig maður bíður áramótanna, tímans er sólin hækkar göngu sína á ný, hvernig maður skimar dag eftir dag eftir fyrsta glampa sólar á einhvern fjallstindinn, hvernig maður bíður vorsins, hlákunnar sem er undanfari vorsins, fyrstu vorferðarinnar, fuglanna í Bjargið: hversu maður þakkar guði hvern dag er gefst á reka, svo hægt sé að létta af sér innisetum. Svo þegar vorar og snjóinn tekur upp, kviknar nýtt líf, þá gleymast kaldir og dimmir vetrardagar, því óvíða er fallegra en á Hornströndum er sólin skín.”
Það var víst hrikalega illa borgað að vera vitavörður. Til að mynda sagði Ævar okkur frá manni sem starfaði sem vitavörður en hann hafði ekki efni á að senda börnin sín í skóla á veturna vegna auraleysis. Ein af ástæðum þessara bágu kjara mun hafa verið sú að litið var á það sem hlunnindi að vera í ókeypis húsnæði og svo væri hægt að týna reka og selja sem girðingarstaura. Ég kíkti nú niður af bjarginu meðan ég var þarna og sé ekki fyrir mér að þægilegt hafi verið að ná í reka í kringum vitann því þarna eru yfirleitt 20 metrar eða meira niður að sjó. Þó ég sé hrifin af því að vera í óbyggðum hefði ég ekki viljað vera þarna í einhverjum grimmum norðan vetrarstorminum. Ég spurði Ævar í gamni hvort hann hefði einhvern tíma orðið hræddur þarna á þessum þremur sumrum sem þau hjónin hafa dvalið þarna. Hann vildi nú ekki viðurkenna að hann hefði orðið hræddur en hann sagði mér söguna af Hollendingnum fljúgandi sem fauk niður af Axarfjallinu og inn á gólf hjá honum, aldrei sagðist Ævar hafa séð nokkrum mann eins hræddan og aumingja Hollendinginn. Hann fór víst bara beint aftur til Hollands þegar hann komst frá Hornbjargi. Hann mun sennilega aldrei gleyma storminum sem hann lenti í á þessum stað. Jáhá þetta var nokkuð langur dagur, klukkan var rúmlega eitt þegar ég lagðist á dýnuna og reyndi að sofna. Ég gafst svo upp á mjög svo ósamtaka hrotukór, tók svefnpokann minn undir hendina og fann mér annan og hljóðlátari náttstað, það ætti að banna svona hávaða á nóttinni.